powrót do strony głównej

   
HISTORIA
 

Rys historyczny

  

 
Wielkie Księstwo Poznańskie
 

 

-

informacje ogólne

-

ustrój społeczny

-

władze

-

pieniądz
 

  

Powstanie wielkopolskie

  

Powszechna Wystawa Krajowa

 

Poznański Czerwiec

 

 

Mapa WXP
(kliknij, aby powiększyć)

Władze Wielkiego Księstwa Poznańskiego stanowiły następujące organy:

Namiestnik – Urząd namiestnika był elementem wyróżniającym Wielkie Księstwo Poznańskie spośród innych prowincji pruskich, wskazując na jego zwiększoną samodzielność. Stanowisko to w latach 1815-1830 sprawował Polak, książę Antoni Radziwiłł. Prerogatywy namiestnika były symboliczne, a w praktyce jego funkcja miała wyłącznie charakter reprezentacyjny i honorowy. W założeniach namiestnik miał być pośrednikiem między społeczeństwem a monarchą. Oprócz tego w imieniu władcy nadawał odznaczenia i tytuły oraz zwoływał zgromadzenia prowincjonalne i powiatowe. Do zadań władz prowincji należało informowanie go o wszelkich posunięciach i decyzjach dotyczących Księstwa. Po roku 1830 urząd ten został zniesiony.
 
Sejm Wielkiego Księstwa – Organem przedstawicielskim było prowincjonalne zgromadzenie stanów (Provinzailstände), zwane zgodnie z polską tradycją sejmem. Sejm Księstwa, którego skład i organizację określało rozporządzenie z 1824 roku, zwołany został po raz pierwszy w 1827 roku i, do czasu wiosny ludów i powołania ogólnopruskiej reprezentacji, zbierał się siedem razy. Kompetencje sejmu były ograniczone, podobnie jak innych zgromadzeń prowincjonalnych. Należało do nich opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących prowincji oraz niektórych ustaw ogólnopaństwowych. Sejm miał prawo wnosić zażalenia i kierować do króla petycje dotyczące prowincji. Stanowiły one główną formę walki polskich posłów o zachowanie narodowych praw rdzennych mieszkańców Księstwa.
 
Sejm składał się z trzech stanów i liczył 48 osób. Stan rycerski dysponował 24 miejscami, mieszczański 16, a chłopski 8 mandatami. Prawa wyborcze przysługiwały wyłącznie chrześcijanom. Wśród reprezentantów stanu szlacheckiego było 2 (a potem 4) wirylistów, a 22 posłów wybierali właściciele dóbr rycerskich w wyborach bezpośrednich. Prawa wyborcze w stanie miejskim i włościańskim ograniczone były cenzusem majątkowym. Siedem większych miast wybierało swoich przedstawicieli w wyborach bezpośrednich, pozostałe miasta i wszystkie wsie dokonywały wyborów w trybie pośrednim.
 
Posłowie wybierani byli na 6 lat, co trzy lata połowa składu sejmu była odnawiana w wyniku kolejnych wyborów. Obradom przewodniczył mianowany spośród szlachty marszałek. Sejm miał się zbierać co 2 lata, ale w praktyce zwoływany był rzadziej. W kolejnych sejmach Polacy dysponowali około 50% mandatów.
 
Nadprezydent. Rzeczywista władza w Wielkim Księstwie Poznańskim, podobnie jak w pozostałych prowincjach pruskich, należała do nadprezydenta. Był on pełnomocnikiem króla i w jego imieniu kierował wszystkimi sprawami dotyczącymi Księstwa. Zakres samodzielności nadprezydenta był znaczny, a jego uprawnienia stale poszerzane. Sprawował on także nadzór nad administracją wszystkich szczebli.
 
Wielkie Księstwo Poznańskie składało się z 2 okręgów rejencyjnych (Regierungsbezirke), tj. poznańskiego i bydgoskiego. Rejencje dzieliły się na powiaty (Kreis), a te z kolei na gminy (Gemeinde) wiejskie i miejskie. Rejencje działały pod kierownictwem prezydenta. Były to organa kolegialne dzielące się na dwa wydziały. Na szczeblu powiatu władza należała do radcy ziemskiego (landrata), a jego organem pomocniczym był sejmik powiatowy, składający się z przedstawicieli trzech stanów. Urzędnikami na szczeblu gmin wiejskich byli wójtowie, a po 1837 roku tzw. komisarze okręgowi (Distriktskommissar). W miastach władza należała do burmistrzów lub prezydentów oraz rad miejskich. Urzędy administracji terytorialnej wszystkich szczebli miały uprawnienia w zakresie władzy administracyjnej, policyjnej i finansowej.
 
Sądownictwo było kilkuinstancyjne. Sprawy o charakterze pojednawczym oraz drobne sprawy cywilne rozpatrywały sądy pokoju. Sądami właściwymi pierwszej instancji były sądy ziemskie (Landgerichte). Były one instancją apelacyjną od sądów pokoju oraz rozstrzygały wszystkie ważniejsze sprawy cywilne oraz niektóre karne. Na szczeblu rejencji działały wyższe sądy ziemskie (Ober-Landesgerichte). Sądem najwyższym Księstwa był Wyższy Sąd Apelacyjny z siedzibą w Poznaniu (Oberappelationsgereicht).
 
Opracowanie na podstawie: 1)”Historia ustroju państwa”; K. Krasowski, M. Krzymkowski; K. Sikorska-Dzięgielewska; J. Walachowicz; Ars Boni et Aequi; Poznań 1994; 2)”Historia ustroju i prawa polskiego”; J. Bardach; B. Leśnodorski; M. Pietrzak; LexisNexis; Warszawa 2001

  


Herb WXP
(wersja dekoracyjna)
 

Herb WXP
 

Flaga WXP w latach
1815-1882
 

 
Flaga WXP w latach
1882-1918

[początek strony]

(c) Maciej A. Szewczyk 2000-2012