|
|
Władze
Wielkiego Księstwa Poznańskiego stanowiły następujące organy:
Namiestnik
– Urząd namiestnika był elementem wyróżniającym Wielkie Księstwo
Poznańskie spośród innych prowincji pruskich, wskazując na jego
zwiększoną samodzielność. Stanowisko to w latach 1815-1830
sprawował Polak, książę Antoni Radziwiłł. Prerogatywy
namiestnika były symboliczne, a w praktyce jego funkcja miała wyłącznie
charakter reprezentacyjny i honorowy. W założeniach namiestnik miał
być pośrednikiem między społeczeństwem a monarchą. Oprócz
tego w imieniu władcy nadawał odznaczenia i tytuły oraz zwoływał
zgromadzenia prowincjonalne i powiatowe. Do zadań władz prowincji
należało informowanie go o wszelkich posunięciach i decyzjach
dotyczących Księstwa. Po roku 1830 urząd ten został zniesiony.
Sejm Wielkiego Księstwa
– Organem przedstawicielskim było prowincjonalne zgromadzenie
stanów (Provinzailstände), zwane zgodnie z polską tradycją
sejmem. Sejm Księstwa, którego skład i organizację określało
rozporządzenie z 1824 roku, zwołany został po raz pierwszy
w 1827 roku i, do czasu wiosny ludów i powołania ogólnopruskiej
reprezentacji, zbierał się siedem razy. Kompetencje sejmu były
ograniczone, podobnie jak innych zgromadzeń prowincjonalnych. Należało
do nich opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących
prowincji oraz niektórych ustaw ogólnopaństwowych. Sejm miał
prawo wnosić zażalenia i kierować do króla petycje dotyczące
prowincji. Stanowiły one główną formę walki polskich posłów o
zachowanie narodowych praw rdzennych mieszkańców Księstwa.
Sejm składał się z trzech stanów i liczył 48 osób. Stan
rycerski dysponował 24 miejscami, mieszczański 16, a chłopski 8
mandatami. Prawa wyborcze przysługiwały wyłącznie chrześcijanom.
Wśród reprezentantów stanu szlacheckiego było 2 (a potem 4)
wirylistów, a 22 posłów wybierali właściciele dóbr rycerskich
w wyborach bezpośrednich. Prawa wyborcze w stanie miejskim i włościańskim
ograniczone były cenzusem majątkowym. Siedem większych miast
wybierało swoich przedstawicieli w wyborach bezpośrednich, pozostałe
miasta i wszystkie wsie dokonywały wyborów w trybie pośrednim.
Posłowie wybierani byli na 6 lat, co trzy lata połowa składu
sejmu była odnawiana w wyniku kolejnych wyborów. Obradom
przewodniczył mianowany spośród szlachty marszałek. Sejm miał
się zbierać co 2 lata, ale w praktyce zwoływany był rzadziej. W
kolejnych sejmach Polacy dysponowali około 50% mandatów.
Nadprezydent.
Rzeczywista władza w Wielkim Księstwie Poznańskim, podobnie jak w
pozostałych prowincjach pruskich, należała do nadprezydenta. Był
on pełnomocnikiem króla i w jego imieniu kierował wszystkimi
sprawami dotyczącymi Księstwa. Zakres samodzielności
nadprezydenta był znaczny, a jego uprawnienia stale poszerzane.
Sprawował on także nadzór nad administracją wszystkich szczebli.
Wielkie Księstwo
Poznańskie składało się z 2 okręgów rejencyjnych (Regierungsbezirke),
tj. poznańskiego i bydgoskiego. Rejencje dzieliły się na powiaty
(Kreis), a te z kolei na gminy (Gemeinde) wiejskie i
miejskie. Rejencje działały pod kierownictwem prezydenta. Były to
organa kolegialne dzielące się na dwa wydziały. Na szczeblu
powiatu władza należała do radcy ziemskiego (landrata), a
jego organem pomocniczym był sejmik powiatowy, składający się z
przedstawicieli trzech stanów. Urzędnikami na szczeblu gmin
wiejskich byli wójtowie, a po 1837 roku tzw. komisarze okręgowi
(Distriktskommissar). W miastach władza należała do
burmistrzów lub prezydentów oraz rad miejskich. Urzędy
administracji terytorialnej wszystkich szczebli miały uprawnienia w
zakresie władzy administracyjnej, policyjnej i finansowej.
Sądownictwo
było kilkuinstancyjne. Sprawy o charakterze pojednawczym oraz
drobne sprawy cywilne rozpatrywały sądy pokoju. Sądami właściwymi
pierwszej instancji były sądy ziemskie (Landgerichte). Były
one instancją apelacyjną od sądów pokoju oraz rozstrzygały
wszystkie ważniejsze sprawy cywilne oraz niektóre karne. Na
szczeblu rejencji działały wyższe sądy ziemskie (Ober-Landesgerichte).
Sądem najwyższym Księstwa był Wyższy Sąd Apelacyjny z siedzibą
w Poznaniu (Oberappelationsgereicht).
Opracowanie na podstawie: 1)”Historia ustroju państwa”; K.
Krasowski, M. Krzymkowski; K. Sikorska-Dzięgielewska; J.
Walachowicz; Ars Boni et Aequi; Poznań 1994; 2)”Historia ustroju
i prawa polskiego”; J. Bardach; B. Leśnodorski; M. Pietrzak;
LexisNexis; Warszawa 2001
|
Herb WXP
(wersja dekoracyjna)
Herb WXP
Flaga WXP w latach
1815-1882
Flaga WXP w latach
1882-1918
|
)
