powrót do strony głównej

   
HISTORIA
 

Rys historyczny

  

 
Wielkie Księstwo Poznańskie
 

 

-

informacje ogólne

-

ustrój społeczny

-

władze

-

pieniądz
 

  

Powstanie wielkopolskie

  

Powszechna Wystawa Krajowa

 

Poznański Czerwiec

 

 

Mapa WXP
(kliknij, aby powiększyć)

Wielkie Księstwo Poznańskie (niem. Grossherzogtum Posen, czy, jak każe mówić tradycja, Wielkie Xięstwo Poznańskie - dalej WXP) utworzone zostało w 1815 roku na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego. Objęło swym zasięgiem, z niewielkimi późniejszymi korektami departament poznański, bydgoski oracz część kaliskiego, byłego Księstwa Warszawskiego.
 
WXP stanowiło integralną część monarchii pruskiej i było jedną z jego prowincji (Provinz Posen). Czysto zewnętrznym wyrazem pewnej odrębności tych ziem była nazwa prowincji, tytuł Wielkiego Księcia, przyjęty do tytulatury króla pruskiego oraz włączenie herbu Księstwa do herbu królestwa pruskiego. Istniejące, w pierwszym okresie, pewne odrębności zostały (głównie za sprawą integracyjnej polityki kanclerza Bismarcka) z czasem zlikwidowane.
 
Decyzje kongresu wiedeńskiego obiecywały Polakom powołanie instytucji, które zabezpieczą zachowanie ich narodowej odrębności. Obietnice takie złożył także mieszkańcom Wielkiego Księstwa król pruski w odezwie z 1815 roku. W praktyce jednak żadne narodowe instytucje polskie nie zostały utworzone. Jedynymi gwarancjami praw narodowych było zapewnienie równorzędności języka polskiego (obok niemieckiego) w szkołach i urzędach, oraz zapewnienie Polakom równego dostępu do urzędów publicznych. O odrębności WXP świadczyło także wyłączenie go w 1815 (z przejściowymi przerwami) aż do 1867 z terytorium Związku Niemieckiego. Wielkie Księstwo Poznańskie inkorporowane zostało dopiero do Związku Północno-Niemieckiego. Do tego czasu król i rząd pruski traktował te prowincje jako lenno domu panującego. Król Prus przyjął tytuł wielkiego księcia poznańskiego, namiestnikiem mianowano spokrewnionego z Hohenzollernami księcia Antoniego Radziwiłła. Księcia namiestnika bardziej od polityki interesowała jednak muzyka...
 
Od 1824 roku rozpoczęły się akty zmierzające do usuwania odrębności ustrojowych i narodowych, od zamykania polskich szkół począwszy. Funkcje namiestnika były głównie reprezentacyjne, a faktyczną władzę sprawował nadprezydent prowincji.
 
Język niemiecki stał się od 1832 roku wyłącznym językiem administracji. Nasiliły się akcje germanizacyjne, stymulowane przez rząd pruski poprzez utworzone do tego celu: Komisję Kolonizacyjną i HaKaTę, oraz filozofię Kulturkampfu.
 
Osobna pozycja WXP w monarchii pruskiej przyczyniła się do umocnienia przewodniej roli Wielkopolski w polskim ruchu narodowym w zaborze pruskim. Tam przede wszystkim rozwinęły się formy legalnej walki z nacjonalizmem pruskim, a potem pangermanizmem, głównie w postaci różnych form pracy organicznej.
 
Ostatecznie Wielkie Księstwo Poznańskie przestało istnieć wraz z oderwaniem Wielkopolski od Niemiec i jej przyłączeniem do II Rzeczypospolitej, tj. w 1919 roku.
 
Opracowanie na podstawie: 1)”Historia ustroju państwa”; K. Krasowski, M. Krzymkowski; K. Sikorska-Dzięgielewska; J. Walachowicz; Ars Boni et Aequi; Poznań 1994; 2)”Historia ustroju i prawa polskiego”; J. Bardach; B. Leśnodorski; M. Pietrzak; LexisNexis; Warszawa 2001

  


Herb WXP
(wersja dekoracyjna)
 

Herb WXP
 

Flaga WXP w latach
1815-1882
 

 
Flaga WXP w latach
1882-1918

[początek strony]

(c) Maciej A. Szewczyk 2000-2012