|
|
Wielkie
Księstwo Poznańskie (niem. Grossherzogtum Posen, czy, jak każe
mówić tradycja, Wielkie Xięstwo Poznańskie - dalej WXP)
utworzone zostało w 1815 roku na mocy postanowień kongresu
wiedeńskiego. Objęło swym zasięgiem, z niewielkimi późniejszymi
korektami departament poznański, bydgoski oracz część
kaliskiego, byłego Księstwa Warszawskiego.
WXP stanowiło integralną część monarchii pruskiej i było jedną
z jego prowincji (Provinz Posen). Czysto zewnętrznym wyrazem
pewnej odrębności tych ziem była nazwa prowincji, tytuł
Wielkiego Księcia, przyjęty do tytulatury króla pruskiego oraz włączenie
herbu Księstwa do herbu królestwa pruskiego. Istniejące, w
pierwszym okresie, pewne odrębności zostały (głównie za sprawą
integracyjnej polityki kanclerza Bismarcka) z czasem zlikwidowane.
Decyzje kongresu wiedeńskiego obiecywały Polakom powołanie
instytucji, które zabezpieczą zachowanie ich narodowej odrębności.
Obietnice takie złożył także mieszkańcom Wielkiego Księstwa król
pruski w odezwie z 1815 roku. W praktyce jednak żadne
narodowe instytucje polskie nie zostały utworzone. Jedynymi
gwarancjami praw narodowych było zapewnienie równorzędności języka
polskiego (obok niemieckiego) w szkołach i urzędach, oraz
zapewnienie Polakom równego dostępu do urzędów publicznych. O
odrębności WXP świadczyło także wyłączenie go w 1815
(z przejściowymi przerwami) aż do 1867 z terytorium Związku
Niemieckiego. Wielkie Księstwo Poznańskie inkorporowane zostało
dopiero do Związku Północno-Niemieckiego. Do tego czasu król i
rząd pruski traktował te prowincje jako lenno domu panującego. Król
Prus przyjął tytuł wielkiego księcia poznańskiego,
namiestnikiem mianowano spokrewnionego z Hohenzollernami księcia
Antoniego Radziwiłła. Księcia namiestnika bardziej od polityki
interesowała jednak muzyka...
Od 1824 roku rozpoczęły się akty zmierzające do usuwania
odrębności ustrojowych i narodowych, od zamykania polskich szkół
począwszy. Funkcje namiestnika były głównie reprezentacyjne, a
faktyczną władzę sprawował nadprezydent prowincji.
Język niemiecki stał się od 1832 roku wyłącznym językiem
administracji. Nasiliły się akcje germanizacyjne, stymulowane
przez rząd pruski poprzez utworzone do tego celu: Komisję
Kolonizacyjną i HaKaTę, oraz filozofię Kulturkampfu.
Osobna pozycja WXP w monarchii pruskiej przyczyniła się do
umocnienia przewodniej roli Wielkopolski w polskim ruchu narodowym w
zaborze pruskim. Tam przede wszystkim rozwinęły się formy
legalnej walki z nacjonalizmem pruskim, a potem pangermanizmem, głównie
w postaci różnych form pracy organicznej.
Ostatecznie Wielkie Księstwo Poznańskie przestało istnieć wraz z
oderwaniem Wielkopolski od Niemiec i jej przyłączeniem do II
Rzeczypospolitej, tj. w 1919 roku.
Opracowanie na podstawie: 1)”Historia ustroju państwa”; K.
Krasowski, M. Krzymkowski; K. Sikorska-Dzięgielewska; J.
Walachowicz; Ars Boni et Aequi; Poznań 1994; 2)”Historia ustroju
i prawa polskiego”; J. Bardach; B. Leśnodorski; M. Pietrzak;
LexisNexis; Warszawa 2001
|
Herb WXP
(wersja dekoracyjna)
Herb WXP
Flaga WXP w latach
1815-1882
Flaga WXP w latach
1882-1918
|
)
