powrót do strony głównej

   
HISTORIA
 

Rys historyczny

  

Wielkie Księstwo Poznańskie

  

 
Powstanie wielkopolskie

 

-

informacje ogólne

-

kalendarium

-

dowództwo

-

galeria

-

powstaniec

   

  

Powszechna Wystawa Krajowa

 

Poznański Czerwiec

 

Data: Wydarzenie:
rok 1918  
15 lutego utworzenie Polskiej Organizacji Wojskowej
9 listopada rewolucja w Berlinie, upadek cesarstwa niemieckiego; powstały pierwsze rady żołnierskie: w Poznaniu (cytadela), Jarocinie i Inowrocławiu
10 listopada tajne dotąd polskie komitety obywatelskie rozpoczęły jawną działalność, poznański, jako Centralny Komitet Obywatelski
11 listopada zawieszenie broni w lasku Compiegne bez wzmianki o losie Wielkopolski; w Poznaniu został usunięty ze stanowiska nadburmistrz Ernst Wilms; powstały pierwsze polskie tajne oddziały wojskowe
12 listopada z CKO wyłonił się tymczasowy Komisariat (ks. Stanisław Adamski, Wojciech Korfanty, Adam Poszwiński); prezydentem Poznania został Jarogniew Drwęski
13 listopada komisariat CKO zwany odtąd Komisariatem Naczelnej Rady Ludowej objął kierownictwo spraw polskich na całym obszarze zaboru pruskiego, nakazał zorganizowanie terenowych rad ludowych w miejsce dotychczasowych komitetów obywatelskich, zarządził wybory do sejmu dzielnicowego w Poznaniu
połowa listopada oddziały polskie zaatakowały różne placówki niemieckie: Urząd Umundurowania, fort IX, magazyny wojskowe przy Bramie Kaliskiej; apele uczniów o przywrócenie języka polskiego
17 listopada Komisariat NRL wezwał do wstępowania do Straży Ludowej i płacenia podatku narodowego
20 listopada w expose rządu w Warszawie, stwierdzono, że “przyłączenie Wielkopolski będzie jednym z pierwszych naszych zadań”
3 do 5 grudnia obrady Sejmu Dzielnicowego (1399 delegatów) w kinie “Apollo” w Poznaniu: wybór NRL
11 grudnia w szkołach poznańskich rozpoczęto naukę religii i języka polskiego w języku polskim
15 grudnia zerwanie stosunków dyplomatycznych między Polską a Niemcami
26 grudnia przyjazd do Poznania Ignacego Paderewskiego w towarzystwie oficerów alianckich; manifestacyjny przejazd ulicami Poznania; miasto udekorowane flagami polskimi i alianckimi
27 grudnia manifestacje dzieci polskich (10-12 tysięcy) i innych mieszkańców Poznania przed Bazarem, kontrmanifestacje niemieckie - pochód żołnierzy niemieckich idący spod ogrodu zoologicznego w stronę Śródmieścia zrywa flagi polskie i koalicyjne; koncentracja oddziałów polskiej Straży ludowej i Służby Straży i Bezpieczeństwa przed Bazarem; śmierć Franciszka Ratajczaka; zdobycie Poczty, Dworca Głównego, kilku redut fortecznych; kolejni zabici i ranni; wyzwolenie się Kórnika i kilku innych podpoznańskich miejscowości
 
WYBUCH POWSTANIA
28 grudnia zdobycie przez powstańców poznańskiej Cytadeli, Arsenału Artyleryjskiego przy Garbarach, koszar na Jeżycach, przy Solnej, Fortu Grolmana i koszar w Biedrusku; kpt. Stanisław Taczak otrzymał stanowisko Głównodowodzącego powstania, porucznik Jan Maciaszek - komendanta Poznania; wyzwolenie się Szamotuł, Środy Wielkopolskiej, Pniew, Opalenicy, Buku, Trzemeszna, Wrześni; powstańcy zdobyli koszary w Gnieźnie
29 grudnia wyzwolenie się Gostynia, Grodziska Wielkopolskiego, Wielichowa, Kłecka, Witkowa
30 grudnia wyzwolenie się Wronek, Śremu, Wągrowca, Gołańczy; odparcie Niemców uderzających na Gniezno pod Zdziechową
31 grudnia oswobodzenie się Ostrowa Wielkopolskiego, Kościana, Obornik, Odolanowa, Rogoźna
rok 1919  
1 stycznia wyzwolenie się Jarocina, Krotoszyna, Mogilna, Nakła; Paderewski opuścił Poznań
2 stycznia przejściowe zajęcie Szubina z perspektywą uderzenia na Piłę
3 stycznia zdobycie koszar na Golęcinie w Poznaniu; oswobodzenie się Nowego Tomyśla, Rakoniewic, Budzynia, Kobylina i Kruszwicy; Niemcy zaczęli przygotowania do obrony Piły, Leszna i Rawicza
5 stycznia oswobodzenie się Czarnkowa, Wolsztyna, Miejskiej Górki, Jutrosina; zwycięska dla powstańców walka o Inowrocław; władze powiatów: babimojskiego, skwierzyńskiego, międzyrzeckiego, międzychodzkiego i nowotomyskiego ogłosiły przyłączenie do Brandenburgii
6 stycznia padł ostatni bastion niemieckiego oporu w rejonie Poznania - lotnisko na Ławicy; zacięte, kilkudniowe boje pod Chodzieżą
8 stycznia klęska powstańców pod Szubinem (zagrożenie Inowrocławia i Gniezna); boje w rejonie Nakła, Czarnkowa; oswobodzenie się Sierakowa; gen. Józef Dowbor-Muśnicki mianowany wodzem powstania
10 stycznia kilkudniowe walki o Leszno, Rydzynę, Kąkolewo, szczególnie zacięte o Rawicz i Szamocin
11 stycznia decyzją Komisariatu NRL urząd naczelnego prezesa prowincji i prezesa regencji w Poznaniu objął poznański adwokat Wojciech Trąpczyński; walki o Szubiń, Żnin, Łabiszyn, Kopanicę; niepowodzenie powstańców w walce o Zbąszyń
14 stycznia Komisarz NRL wysłał apel do Komitetu Narodowego Polskiego i przebywającego w Paryżu Romana Dmowskiego o pomoc w zawarciu rozejmu z Niemcami
16 stycznia gen. Józef Dowbor-Muśnicki objął dowództwo powstaniem; walki w rejonie Kamionnej i Międzychodu; w powstałym w Warszawie rządzie Paderewskiego zasiadło dwóch Wielkopolan: dr Józef Englich (minister skarbu) i dr Kazimierz Haci (minister przemysłu i handlu); złagodzenie tarć na linii Poznań - Warszawa
22 stycznia Rada Najwyższa Sprzymierzonych postanowiła wysłać do Wielkopolski misję wojskową z gen. Josephem Noulensem na czele
23 stycznia kilkunastodniowe walki na froncie północnym - nad Notecią, południowym - w rejonie Miejskiej Górki i zachodnim - nad Obrą, o Wolsztyn, Kargowę i Babimost
29 stycznia Roman Dmowski przedstawił na konferencji pokojowej w Paryżu polskie żądania, dotyczące ziem zaboru pruskiego
2 lutego początek rokowań polsko - niemieckich w Berlinie
3 lutego depesza marszałka Ferdynanda Focha do Niemców, domagająca się zaprzestania walki z Polakami
połowa lutego Niemcy przygotowywali przeciwnatarcie na wszystkich frontach
16 lutego podpisanie przedłużenia rozejmu w Trewirze - objęcie nim Wielkopolski i zakreślenie tymczasowej linii demarkacyjnej według stanu z 6 lutego
druga połowa lutego ostatnie walki, głównie koło Nakła, Chodzieży, Kępna, Krotoszyna, Ostrzeszowa
1 marca przybycie misji alianckiej do Poznania
9 marca pierwsze oddziały wielkopolskie wyruszyły na odsiecz Lwowa
23 marca Polacy odnieśli zwycięstwo w wyborach do rady miejskiej Poznania
6 kwietnia feldmarszałek Paul von Hindenburg opowiedział się za kontynuacją wojny w Wielkopolsce
18 kwietnia pierwsze oddziały armii gen. Józefa Hallera przybyły przez Leszno do Kąkolewa
1 maja inauguracja nowego roku szkolnego - nauka w języku polskim
7 maja otwarcie Wszechnicy Piastowskiej w Poznaniu z rektorem Heliodorem Święcickim
15 maja wprowadzenie języka polskiego - jako urzędowego w Wielkopolsce
27 maja zarządzenie pogotowia strategicznego przeciwko Niemcom - dowódcami frontów generałowie Haller, Dowbor - Muśnicki i Francuz Massenet
1 czerwca wybory do Sejmu Ustawodawczego w Wielkopolsce
28 czerwca Niemcy podpisali Traktat Wersalski, przyznający Wielkopolskę Polsce
1 do 3 lipca walki pod Kąkolewem, Rawiczem, Miejską Górką i Sarnową
1 sierpnia Sejm Ustawodawczy w Warszawie proklamował przyłączenie ziem zaboru pruskiego do Polski
20 sierpnia dekret o zjednoczeniu Wielkopolskich sił zbrojnych z Armią Polską
25 do 27 października uroczystości przejęcia przez Naczelnika Państwa - Józefa Piłsudskiego władzy cywilnej i wojskowej na wyzwolonych obszarach Wielkopolski
25 listopada podpisanie polsko - niemieckiej umowy, o wycofaniu wojsk niemieckich z ziem przyznanych Polsce
rok 1920  
10 stycznia wszedł w życie Traktat Wersalski
28 marca ostatni rozkaz generała Józefa Dowbora - Muśnickiego; likwidacja frontu wielkopolskiego
28 marca ustała działalność frontu wielkopolskiego, koniec powstania wielkopolskiego

   


Krzyż powstańczy

[początek strony]

(c) Maciej A. Szewczyk 2000-2012